उपाय

निसर्गात मॅंगनीजचे वितरण विस्तृत आहे, जवळजवळ सर्व प्रकारच्या खनिजांमध्ये आणि सिलिकेट खडकांमध्ये मॅंगनीज आढळते. असे ज्ञात आहे की मॅंगनीज खनिजांचे सुमारे १५० प्रकार आहेत, त्यापैकी मॅंगनीज ऑक्साईड धातुक आणि मॅंगनीज कार्बोनेट धातुक हे महत्त्वाचे औद्योगिक साहित्य असून त्यांचे आर्थिक मूल्य सर्वाधिक आहे. मॅंगनीज ऑक्साईड धातुकचे बहुतांश घटक MnO2, MnO3 आणि Mn3O4 आहेत, त्यापैकी पायरोलुसाइट आणि सायलोमेलेन हे सर्वात महत्त्वाचे आहेत. पायरोलुसाइटचा रासायनिक घटक MnO2 आहे, मॅंगनीजचे प्रमाण ६३.२% पर्यंत पोहोचू शकते, सामान्यतः त्यात पाणी, SiO2, Fe2O3 आणि सायलोमेलेन देखील असतात. स्फटिकमयतेच्या प्रमाणानुसार धातुकची कठीणता वेगवेगळी असते, सूक्ष्मस्फटिकी धातुकची कठीणता ५-६ असते, तर सूक्ष्मस्फटिकी आणि घन स्वरूपातील धातुकची कठीणता १-२ असते. घनता: ४.७-५.० ग्रॅम/सेमी³. सायलोमेलेनचा रासायनिक घटक जलयुक्त मॅंगनीज ऑक्साईड आहे, ज्यामध्ये मॅंगनीजचे प्रमाण सुमारे ४५%-६०% असते आणि सामान्यतः त्यात Fe, Ca, Cu, Si व इतर अशुद्धी असतात. कठीणता: ४-६; विशिष्ट गुरुत्व: ४.७१ ग्रॅम/सेमी³. भारत हा मॅंगनीजचा प्रमुख उत्पादक प्रदेश असून, चीन, उत्तर अमेरिका, रशिया, दक्षिण आफ्रिका, ऑस्ट्रेलिया, गॅबॉन इत्यादी इतर प्रमुख उत्पादक प्रदेश आहेत.